Wieszcze i „wieszczenięta”

Wieszczowie i wieszcze, wieszczbiarze i wieszczkowie (wieszczek to też ptak wrończyk), a nawet wieszczenięta (jak chce Nowaczyński) zawodowo zajmują się (ale czy niezawodnie?) wieszczeniem i wieszczbami, wróżeniem i przepowiedniami. Lem żartuje ze słowa wróżbita (w róż bita), a aforysta Lec pewnie rzecz spointowałby: profetów profesja to profecja! Wedle Norwida arcywieszczowie pełnią funkcję antycznej Pytii bądź Sybilli. Taka pytyjskość czy „sybillizm” ma ciemną stronę, bo opiera się na polisemii języka. Dwuznaczność wypowiedzi wyzyskuje syntaksę, homonimię i etymologię. Trzeba się natrudzić, by pokonać owe niedomówienia i niejasności stylu. A jeszcze w tle istnieje polityka. Marksista Kott we wstępie do Słówek Boya (1956) pozostawił nam dwa wiekopomne zdania: „Niejasna symbolika Wyspiańskiego zaczęła coraz wyraźniej służyć agresywnym mitom imperializmu. Król-Duch Słowackiego, rzecz jasna w nietzscheańskiej interpretacji, awansował na ideologicznego patrona legionów [Piłsudskiego]”.

Wesele Wyspiańskiego i Król-Duch Słowackiego są – obok Dziadów Mickiewicza, Agaj-Hana Krasińskiego, Oziminy Berenta, Przedwiośnia Żeromskiego, Trans-Atlantyku Gombrowicza, Słowa i ciała Parnickiego, wierszy Herberta – bohaterami tej książki. Co nam zostało po szklanych domach, opatrznościowych mężach-wodzach i jednocześnie mordercach, tajemnicy zawartej w szyfrze (44) lub we frazie o „zbawianiu ropuch”, po wychwalaniu mieszańców królewskich – bękartów, po złotych rogach, walkach patriotów z obcymi (a w tym i z gejami), biegu na Parnas awangardzistów i tradycjonalistów? Czy tylko Ozimina trafnie i celnie przewidziała (w roku 1910) niepodległość ojczyzny? Oto pytania stawiane sobie przez autora, a zarazem zadawane – wszystkim czułym (Tokarczuk!) Czytelnikom