Panewniki. Biografia miejsca

70,00 zł
0

Czy miejsce może mieć własną biografię? Krystian Węgrzynek przekonuje, że tak – zwłaszcza jeśli jego historia zapisana jest nie tylko w dokumentach, lecz także w krajobrazie, rodzinnych wspomnieniach, starych fotografiach, prasie, literaturze, podaniach i pamięci kolejnych pokoleń mieszkańców.

 

Panewniki. Biografia miejsca to wielowątkowa opowieść o jednej z najbardziej charakterystycznych części współczesnych Katowic. Jej początki prowadzą do dawnej Puszczy Pszczyńskiej, Starej Kuźnicy i osady założonej pod koniec XVI wieku przy ujściu Ślepiotki do Kłodnicy. Kiedy w XIX wieku Górny Śląsk gwałtownie się industrializował, Panewniki zachowywały odmienny charakter – pozostawały swoistą zieloną oazą pośród przemysłowego regionu. 

Autor śledzi kolejne przeobrażenia miejsca: od wiejskich i kuźniczych początków, przez rozwój osady, powstanie klasztoru i bazyliki franciszkańskiej, wydarzenia polityczne i społeczne XX wieku, aż po współczesność. Nie ogranicza się jednak do chronologicznego przedstawienia faktów. Interesują go przede wszystkim ludzie i miejsca oraz pamięć, która je ze sobą łączy.

Dlatego obok dokumentów i opracowań historycznych w książce pojawiają się rodzinne historie, relacje mieszkańców, dawna prasa, literatura, legendy i podania. Utopce i świetle spotykają się tu z kuźnikami, rolnikami, franciszkanami, powstańcami, robotnikami i kolejnymi pokoleniami Panewniczan. Historia wielka nieustannie przeplata się z historią lokalną, a wydarzenia znane z podręczników oglądane są z perspektywy konkretnego miejsca.

 

Książka ma jednocześnie wymiar osobisty. Rodzina autora od kilku pokoleń związana jest z Panewnikami, a ważnym źródłem opowieści stają się także sąsiedzi, znajomi i potomkowie dawnych mieszkańców. Dzięki temu Panewniki są nie tylko rekonstrukcją przeszłości, ale również próbą uchwycenia rytmu zmian miejsca, które właśnie na naszych oczach przechodzi kolejną metamorfozę. 

 

Główną część książki dopełnia rozbudowany materiał dokumentacyjny: aneksy osobowe i tekstowe, szczegółowe kalendarium wydarzeń, bibliografie i przypisy oraz bogata ikonografia – fotografie, reprodukcje dokumentów, materiałów prasowych i innych świadectw przeszłości. Wszystko to pozwala zobaczyć opisywany świat, a nie tylko o nim przeczytać.

Książka ukazuje się w 75. rocznicę włączenia Panewnik do Katowic.

 

Publikacja współfinasowana z budżetu Urzędu Miasta Katowice

Kategoria:

Autor: Krystian Węgrzynek

ISBN   

978-83-8183-412-4

 
Wymiary  

165 x 235 mm

Liczba stron  418
Rok wydania  2026

Spis treści
Wstęp 9
Prolog 13
Część I
Opowieść o Panewnikach
1. Wieś na skraju lasu czy osada przemysłowa?
Prapoczątki utkane z podań, literatury i wyobraźni 17
Wioska pszczyńskiego księcia 30
Wieś przy Mikołowie 37
Rolnicy z Panewnika i ich zwyczaje 40
2. Kurort panewnicki
Sioło w industrii 59
Ciocia Waleska i gospoda Schwertfegerów 64
Zagadki Leśnego Zajazdu (Domu Marii) 77
3. Panewnickie sanktuarium
O powstawaniu sanktuarium 95
Panewnicki kościół a polityka 99
Otwarcie bram śląskiego Asyżu 111
Polskie miejsce pielgrzymkowe 118
Neoromańska świątynia po 1945 roku 125
Nowy kościół franciszkański w Starych Panewnikach 130
4. Szkoła wędrująca 143
Szkoła pruska czy trochę polska? 144
Alexander Nachbar – panewnicki nauczyciel i bajkopisarz 147
Szkoła w kronice założonej przez Augusta Keintocha 153
W szkole polskiej na Śląsku 157
5. Polska historia w Panewnikach
Wieś poza państwem polskim 175
Panewniki w II Rzeczypospolitej 180
II wojna światowa: bohaterowie i ofiary 194
1945 – inny początek 206
6. Dzielnica Katowic
Opowieść o zagęszczaniu 225
Ostatnie panewnickie strzechy 226
Jedźcie na zachód miasta! 232
Niesławna industrializacja 238
Budować, mieszkać, żyć w Panewnikach 241
Epilog 257
Podziękowania 259
Część II
Aneksy
Aneks osobowy
Wykaz najstarszych mieszkańców Panewnika (wraz z przysiółkami) 265
Zagrodnicy i chałupnicy z Panewnik i Kokocińca (stan na 14.05.1725) 266
Lista karczmarzy panewnickich 267
Wykaz sołtysów panewnickich 268
Lista poległych w czasie I wojny światowej 269
Lista powstańców śląskich z Panewnik zweryfikowanych
przez Związek Powstańców Śląskich 271
Lista powstańców śląskich uwiecznionych na pomniku w Ligocie 273
Rejestr przedsiębiorców w Panewnikach w roku 1929 275
Zarząd Ligi Morskiej i Kolonialnej w Panewniku (1933) 276
Koło Towarzystwa Polek (1938) 276
Zarząd Koła Polskiego Czerwonego Krzyża w Panewiku (1939) 276
Lista zidentyfikowanych ofiar egzekucji w 1939 roku pochowanych
na cmentarzu w Panewnikach 277
Lista Członków Polskiego Związku Zachodniego. Koło Panewnik (1945) 278
Wykaz zamordowanych żołnierzy Polski Podziemnej, głównie w latach 1946–1950,
skrycie grzebanych na cmentarzu komunalnym w Katowicach-Panewniku 279
Członkowie Komendy Ochotniczej Straży Pożarnej w Katowicach-Panewnikach
(stan na 10 lipca 1952 r.) 280
Lista przełożonych klasztoru panewnickiego (pierwsza siedziba
w Starych Panewnikach i kościół św. Ludwika w Panewnikach) 281
Proboszczowie parafii św. Ludwika w Panewnikach 282
Lista przełożonych klasztoru panewnickiego
(kościół św. Antoniego w Starych Panewnikach) 282
Proboszczowie parafii św. Antoniego w Starych Panewnikach 283
Wykaz Ministrów Prowincjalnych oo. Franciszkanów Prowincji Wniebowzięcia NMP 284
Wykaz przełożonych Sióstr Służebniczek w Klasztorze św. Anny 285
Wykaz przełożonych Sióstr Służebniczek w Domu Prowincjalnym 285
Wykaz przełożonych prowincjalnych Sióstr Służebniczek. Prowincja Katowicka 286
Lista nauczycieli głównych i dyrektorów panewnickich szkół: 1825–2025 287
Aneks tekstowy
Teksty źródłowe i opracowania historyczne
Ludwik Musioł, Młyn i karczma w Panewnikach. XVI I XVII w. 293
Powitanie oo. franciszkanów w pierwszej siedzibie (22.12.1902) 294
Pożegnanie franciszkanów opuszczających pierwszą siedzibę (29.09.1907) 295
Kazanie J. E. Ks. Kardynała przy poświęceniu [Kościoła Franciszkanów w Panewniku] 296
Elisabeth Grabowski, Wędrówki po Górnym Śląsku: Panewnik (1910) 297
Budowa nowej szkoły w Kokocińcu 299
Elisabeth Grabowski, [Marzanna w Panewniku] 300
Ignacy Nowak, [Przewóz broni przed III powstaniem śląskim] 301
Zeznanie Franciszka Kuźnika, świadka egzekucji we wrześniu 1939 r. 302
Franciszek Sroka, Śmierć Janka Giemzy. 1944 303
Protokół z ekshumacji zwłok w panewnickim lesie (1947) 305
Ludwik Dubiel, Opis Sobótki z Panewnik k. Katowic [1958] 306
Mateusz Gruchel, Historia sztandaru Związku Powstańców Śląskich Grupy Panewnik 308
Podania
Utopiec jako strażnik skarbu 312
Skarb w lesie (Utopiec jak wypalacz skarbów) 313
Duchy ognia 314
Skarcona kobieta 314
Krzyż w panewnickim lesie 315
Stary krzyż drewniany z 1806 roku 316
Zatopiony kościół w Panewniku 318
Legenda z pobliskiej okolicy 318
Świetla w Panewniku 320
[Kłodnicki utoplec i dusza Gustlika] 321
Zapomniane dziecko (opracowanie Grzegorza Wydry) 322
Zapomniane dziecko (opracowanie Doroty Świtały-Trybek) 324
Pieśń dziadowska (inc. Niedaleko Panewnika... ) 326
Urlop, cykl Z teki Sowizdrzała 328
Wspomnienia i relacje (fabularyzowane)
[Pożar domu Wawrzyna Matury] 329
[Powstańcy z Panewnik a III Powstanie Śląskie] 330
Krystyna Koczy, Panewniki [Nowe] w latach 30. XX wieku 330
Jerzy Sikorski, [Wizyta na cmentarzu panewnickim w czasie II wojny światowej] 333
[Wyjazd ze Świerczyńca do Panewnik na mszę za mężczyzn zaginionych
w czasie II wojny światowej] 335
Paweł Partyka, Fajrowanie nad Ślypiotkom 337
Marian Sarama, Wycieczka do Waleski 338
Teksty literackie (fragmenty)
Elizabeth Grabowski, [Gospoda pani Steinheger i jej goście] 340
Elizabeth Grabowski, [Siostrzenica Wiki i siostrzeniec Johann] 341
Arnold Ulitz, [Zajazd Schwertfegerów] 342
Leon Bielas, [Opis przedwojennej Konewki (Panewnika)] 343
Kazimierz Gołba, [Paweł Schwertfeger. Rok 1939] 346
Wilhelm Szewczyk, [Egzekucja 1939] 346
Henryk Tomanek, [Podróż do stacji Ligota podczas okupacji] 347
Wilhelm Dichter, [Ul. Panewnicka w 1945 roku] 349
Albin Siekierski, [Odpust w Panewnikach w 1975 roku] 350
Dominika Horodecka, 1 Listopada [Panewnicki Cmentarz] 351
Marta Fox, [Dom Marii] 352
Krystian Węgrzynek, Betleemka z Panewnik 353
Krystian Węgrzynek, [Odpust w Panewnikach w 2025] 356
Bogdan Nowak, Sylwia Bacia, Piosenka o Panewnikach 359
Kalendarium 361
Mapy 371
Panewniki dawniej i dziś 377
Spis fotografii 394
Indeks nazwisk 406